Dokumenty celne na biurku urzędnika Źródło: 2H Media na Unsplash

Spis treści

Czym jest dług celny i jak powstaje
Odpowiedzialność solidarna – kiedy płacisz za innych
Najczęstsze sytuacje ryzykowne dla firm
Jak chronić swoją firmę – praktyczne kroki
Co zrobić, gdy UCS wyda decyzję
FAQ

Czym jest dług celny i jak powstaje

Wyobraź sobie, że Twoja firma regularnie importuje towary z Azji. Korzystasz ze sprawdzonej – jak myślisz – agencji celnej, która zajmuje się całą dokumentacją. Wszystko działa sprawnie od lat. A potem pewnego dnia dostajesz pismo z Urzędu Celno-Skarbowego (UCS) z informacją, że jesteś winny zapłaty cła i podatków w wysokości kilkudziesięciu tysięcy złotych. Za błędy, których sam nie popełniłeś.

Brzmi jak koszmar? Niestety, w 2026 roku to całkowicie realna sytuacja, z którą mierzy się wielu polskich przedsiębiorców. Dzieje się tak za sprawą mechanizmu odpowiedzialności solidarnej w sprawach celnych – jednego z najbardziej niedocenianych i zaskakujących zagrożeń dla firm prowadzących obrót z zagranicą.

Zanim przejdziemy do szczegółów, wyjaśnijmy podstawy.

Dług celny – co to właściwie jest?

Dług celny to po prostu obowiązek zapłacenia określonej kwoty należności celnych. Powstaje w momencie, gdy towary spoza Unii Europejskiej zostają wprowadzone na teren UE i nie zostaną prawidłowo odprawione celnie – albo gdy w trakcie odprawy popełniono błędy skutkujące zaniżeniem należnych opłat.

W praktyce chodzi o sytuacje takie jak:

Błędna klasyfikacja taryfowa towaru – przypisanie produktu do niewłaściwego kodu CN, który wiąże się z niższą stawką celną
Zaniżona wartość celna – deklarowanie niższej ceny zakupu towaru niż rzeczywista
Fałszywe lub nieprawidłowe dokumenty pochodzenia – np. certyfikat EUR.1, który miał dawać preferencyjną stawkę celną, a okazał się nieprawidłowy
Naruszenie warunków procedury celnej – np. brak rozliczenia procedury zawieszenia
Nielegalne wprowadzenie towaru na obszar celny UE – przemyt lub ominięcie dozoru celnego

Każda z tych sytuacji może skutkować powstaniem długu celnego, do którego spłaty organ celny może wezwać różne podmioty – niekoniecznie tylko tego, kto faktycznie popełnił błąd.

Kto może być dłużnikiem celnym?

I tu zaczyna się problem. Unijna regulacja, jaką jest Unijny Kodeks Celny (UKC), wskazuje szeroki krąg podmiotów, które mogą zostać uznane za dłużników celnych. W zależności od konkretnej sytuacji mogą to być:

Zgłaszający – czyli podmiot, który złożył zgłoszenie celne (np. agencja celna działająca w imieniu importera)
Importer – firma, która nabywa towary z zagranicy
Przedstawiciel celny – jeśli działał jako przedstawiciel bezpośredni (we własnym imieniu)
Każda osoba, która uczestniczyła w nieprawidłowym wprowadzeniu towaru lub wiedziała o nieprawidłowościach

To oznacza, że w jednej sprawie dłużnikami mogą być jednocześnie: Twoja firma (jako importer), agencja celna i potencjalnie jeszcze inne podmioty. I wszyscy odpowiadają solidarnie za całość długu.

Odpowiedzialność solidarna – kiedy płacisz za innych

Odpowiedzialność solidarna w sprawach celnych działa podobnie jak solidarność w prawie cywilnym – z tą różnicą, że wchodzi w grę z mocy prawa, bez potrzeby zawierania jakichkolwiek umów.

Jeśli UCS stwierdzi, że kilka podmiotów jest odpowiedzialnych za ten sam dług celny, może zażądać zapłaty od dowolnego z nich – w całości lub w dowolnej części. Urząd wybiera, od kogo ściągnie pieniądze. Zazwyczaj celuje w podmiot, który jest najbardziej „wypłacalny” lub najłatwiej dostępny. W praktyce oznacza to, że jako importer jesteś atrakcyjnym celem, nawet jeśli to agencja celna popełniła błąd.

Jak to działa w praktyce?

Przyjmijmy konkretny przykład. Firma XYZ sp. z o.o. importuje elektronikę z Chin. Do obsługi celnej zatrudniła zewnętrzną agencję celną, która – działając jako przedstawiciel bezpośredni – złożyła w 2025 roku zgłoszenia celne z błędną klasyfikacją taryfową. Zamiast kodu CN objętego 14% cłem, zastosowała kod z 3,5% stawką.

W 2026 roku UCS przeprowadza kontrolę, wykrywa błąd i wydaje decyzję o powstaniu długu celnego na kwotę 180 000 zł (różnica w cle plus odsetki). Jako dłużnicy wskazane są: agencja celna i firma XYZ solidarnie.

Agencja celna ma problemy finansowe – jest na skraju upadłości. UCS kieruje więc całe postępowanie egzekucyjne przeciwko firmie XYZ, żądając zapłaty pełnych 180 000 zł.

Firma XYZ musi zapłacić. Może co prawda dochodzić zwrotu od agencji celnej w postępowaniu cywilnym, ale jeśli agencja zbankrutuje, te pieniądze mogą być nie do odzyskania.

Kwestia wiedzy i należytej staranności

Ważnym aspektem jest to, czy firma wiedziała lub mogła wiedzieć o nieprawidłowościach. W orzecznictwie sądów administracyjnych i wyrokach TSUE coraz większe znaczenie zyskuje kwestia należytej staranności po stronie importera.

Jeśli importer dołożył wszelkich starań – weryfikował dokumenty, wybierał renomowaną agencję, sprawdzał klasyfikacje – ma szansę na obronę lub przynajmniej redukcję odpowiedzialności. Jeśli natomiast działał bezkrytycznie i bez jakiejkolwiek weryfikacji, organy celne i sądy będą mniej skłonne do ulg.

Najczęstsze sytuacje ryzykowne dla firm

Na podstawie decyzji UCS i spraw sądowych z ostatnich lat można wyodrębnić kilka obszarów szczególnie podatnych na problemy z odpowiedzialnością solidarną.

Błędy agencji celnych

To najczęstszy scenariusz. Importer zleca obsługę celną wyspecjalizowanemu podmiotowi, a ten popełnia błąd – świadomie lub nie. Problem polega na tym, że importer często nawet nie weryfikuje treści zgłoszeń celnych, zakładając, że „specjalista wie lepiej”.

W 2026 roku, przy rosnącej liczbie kontroli celnych (UCS realizuje plany zwiększenia skuteczności kontroli po towarach importowanych z Azji i Turcji), ten scenariusz dotyczy coraz większej liczby firm.

Fałszywe lub nieprawidłowe świadectwa pochodzenia

Polska firma kupuje towar od europejskiego pośrednika, który deklaruje, że pochodzi on z kraju objętego umową o wolnym handlu z UE. Dołącza odpowiednie świadectwo. Po czasie okazuje się, że towar faktycznie pochodzi z Chin, a dokumenty były sfałszowane.

UCS wydaje decyzję o długu celnym – bo preferencyjna stawka 0% była nienależna. Dłużnikami mogą być zarówno pośrednik, jak i polska firma jako ostateczny importer.

Nieprawidłowe rozliczenie procedur specjalnych

Firmy korzystające z procedury składu celnego, uszlachetniania czynnego czy odprawy czasowej muszą dopilnować prawidłowego zamknięcia tych procedur w wyznaczonym terminie. Niedopełnienie formalności skutkuje automatycznym powstaniem długu celnego – i to nierzadko za pełną wartość celną towarów, które przez lata były magazynowane.

Zakupy od nierzetelnych kontrahentów

Szczególnie ryzykowny jest import towarów od dostawców, którzy świadomie zaniżają wartość celną na fakturach (tzw. undervaluation). Nawet jeśli polska firma nie wiedziała o tym procederze, może zostać wciągnięta w postępowanie celne i objęta odpowiedzialnością solidarną.

Jak chronić swoją firmę – praktyczne kroki

Dobra wiadomość jest taka, że ryzyko można znacznie zredukować, stosując kilka praktycznych zasad. Oto co warto wdrożyć w 2026 roku.

Staranny wybór i weryfikacja agencji celnej

Nie wszystkie agencje celne są równe. Przy wyborze partnera do obsługi celnej warto sprawdzić:

Czy agencja posiada status AEO (Authorised Economic Operator) – to certyfikat unijny potwierdzający wiarygodność i kompetencje
Doświadczenie w Twojej branży – klasyfikacja taryfowa elektroniki różni się od klasyfikacji chemii czy odzieży
Ubezpieczenie OC agencji – na wypadek błędów w obsłudze celnej
Referencje i historię ewentualnych sporów z organami celnymi

Odpowiednia umowa z agencją celną

Koniecznie zawrzyj pisemną umowę, która jasno określa:

Zakres odpowiedzialności agencji za prawidłowość zgłoszeń celnych
Obowiązek informowania Cię o wątpliwościach dotyczących klasyfikacji lub wartości
Zasady naprawienia szkody w przypadku błędu agencji
Rodzaj i zakres pełnomocnictwa – czy agencja działa jako przedstawiciel bezpośredni (we własnym imieniu i na Twój rachunek) czy pośredni

Uwaga: Jeśli agencja celna działa jako przedstawiciel bezpośredni, to ona formalnie staje się zgłaszającym i dłużnikiem celnym – ale Ty i tak możesz odpowiadać solidarnie jako importer.

Due diligence dostawców zagranicznych

Zanim nawiążesz współpracę z nowym dostawcą zagranicznym, sprawdź:

Czy deklarowane ceny odpowiadają wartościom rynkowym (znaczne zaniżenie = czerwona flaga)
Czy dostawca może dostarczyć wiarygodne dokumenty potwierdzające pochodzenie towaru
Historię ewentualnych problemów celnych lub postępowań w kraju pochodzenia
Czy świadectwa preferencyjnego pochodzenia są wystawiane przez uprawnione organy

Wewnętrzny audyt procesu importowego

Raz na jakiś czas (optymalnie raz w roku) warto przeprowadzić wewnętrzny przegląd procesu importowego:

Sprawdzenie poprawności stosowanych kodów CN dla kluczowych produktów
Weryfikacja stosowanych wartości celnych
Przegląd dokumentacji origin dla towarów objętych preferencjami
Ocena terminowości zamykania procedur specjalnych

W 2026 roku coraz więcej firm decyduje się też na zewnętrzne audyty celne przeprowadzane przez doradców celnych lub kancelarie wyspecjalizowane w prawie celnym.

Ubezpieczenie ryzyka celnego

Na polskim rynku dostępne są ubezpieczenia dedykowane ryzyku celnemu, które mogą pokryć koszty sporów z organami celnymi, doradztwa prawnego i ewentualnych należności. Warto zapytać brokera ubezpieczeniowego o produkty z tego zakresu.

Dług celny i odpowiedzialność solidarna – uważaj!