Porady

Rażąco niska cena w przetargu – jak się bronić w 2026?

Złożyłeś ofertę w przetargu i dostałeś wezwanie do wyjaśnień ceny? Dowiedz się, jak skutecznie udowodnić realność swojej oferty w 2026 roku.

Autor: Mobilna Faktura

Dokumenty przetargowe na biurku Źródło: Zulfugar Karimov na Unsplash

Spis treści


Czym jest rażąco niska cena i dlaczego to ważne?

Wyobraź sobie, że po tygodniach przygotowań składasz ofertę w przetargu publicznym. Twoja wycena jest naprawdę atrakcyjna – bo dobrze zoptymalizowałeś koszty, masz świetnych podwykonawców i know-how, które pozwala Ci działać taniej niż konkurencja. I nagle dostajesz pismo od zamawiającego: „wzywamy do złożenia wyjaśnień dotyczących rażąco niskiej ceny”. Co teraz?

To sytuacja, z którą w 2026 roku mierzy się coraz więcej polskich firm startujących w zamówieniach publicznych. Rynek zamówień publicznych w Polsce opiewa na setki miliardów złotych rocznie – a zasady gry są ściśle określone przez Prawo zamówień publicznych (ustawa z dnia 11 września 2019 r., z kolejnymi nowelizacjami obowiązującymi w 2026 roku).

Rażąco niska cena to termin, który brzmi groźnie, ale w praktyce oznacza jedno: zamawiający ma poważne wątpliwości, czy za zaproponowaną przez Ciebie kwotę da się w ogóle rzetelnie wykonać zamówienie. Chodzi o ochronę interesu publicznego – żeby za kilka miesięcy nie okazało się, że wybrany wykonawca zbankrutował albo drastycznie obniżył jakość usług, bo zwyczajnie wycenił pracę poniżej kosztów.

Dla Ciebie jako przedsiębiorcy to wyzwanie o dwojakiej naturze. Z jednej strony musisz umieć się obronić, gdy Twoja uczciwa, ale optymalna cenowo oferta zostaje zakwestionowana. Z drugiej – powinieneś wiedzieć, jakie sygnały ostrzegawcze wysyłają oferty konkurencji, które mogą destabilizować rynek.

Kiedy zamawiający może zakwestionować Twoją cenę?

Automatyczne progi ustawowe – liczby, które warto znać

Prawo zamówień publicznych przewiduje konkretne, liczbowe progi, po przekroczeniu których zamawiający obowiązkowo musi zbadać, czy cena nie jest rażąco niska. W 2026 roku obowiązują następujące zasady:

  • Jeśli cena Twojej oferty jest niższa o więcej niż 30% od wartości zamówienia oszacowanej przez zamawiającego (powiększonej o VAT) – dostajesz wezwanie do wyjaśnień automatycznie.
  • Podobnie dzieje się, gdy Twoja cena jest niższa o więcej niż 30% od średniej arytmetycznej cen wszystkich złożonych ofert – z wyłączeniem ofert skrajnych (najwyższej i najniższej), o ile złożono co najmniej 5 ofert.

Co istotne: zamawiający może (ale nie musi) zbadać cenę również wtedy, gdy nie zostały przekroczone te progi. Wystarczy, że elementy oferty wzbudzą jego uzasadnione wątpliwości. W praktyce oznacza to, że nawet przy różnicy rzędu 20-25% możesz dostać wezwanie – szczególnie w zamówieniach o charakterze usługowym, gdzie dominującym kosztem jest praca ludzka.

Co zamawiający bierze pod lupę?

Zamawiający ocenia nie tylko samą cenę końcową, ale też jej składowe. Szczególną uwagę zwraca na:

  • Koszty pracy – czy wynagrodzenia zaproponowane w ofercie są zgodne z minimalnymi stawkami obowiązującymi w 2026 roku? Minimalne wynagrodzenie za pracę wynosi od 1 stycznia 2026 roku 4 666 zł brutto miesięcznie (minimalna stawka godzinowa: 30,50 zł brutto).
  • Koszty materiałów i podwykonawstwa – czy ceny materiałów i usług podwykonawców są rynkowe?
  • Koszty pośrednie i zysk – czy oferta w ogóle zakłada jakikolwiek rozsądny margines zysku?
  • Możliwe pomoce publiczne – czy wykonawca nie korzysta z niedozwolonego wsparcia, które sztucznie zaniża jego koszty?

Jak skutecznie wyjaśnić swoją cenę?

Czas to pieniądz – nie zwlekaj z odpowiedzią

Gdy dostajesz wezwanie do wyjaśnień, zamawiający wyznacza Ci termin na odpowiedź. Najczęściej to 5–10 dni roboczych. Niedotrzymanie terminu lub całkowity brak odpowiedzi skutkuje odrzuceniem oferty – bez wyjątków i bez możliwości uzupełnienia po fakcie.

Pierwsze co powinieneś zrobić po otrzymaniu wezwania: skontaktuj się ze swoim księgowym lub doradcą finansowym i zacznij zbierać dokumenty potwierdzające Twoje koszty. Wyjaśnienia muszą być konkretne i udokumentowane – ogólnikowe zapewnienia w stylu „mamy niskie koszty operacyjne” nic nie dadzą.

Co powinno znaleźć się w Twoich wyjaśnieniach?

Dobre wyjaśnienia dotyczące ceny oferty powinny zawierać co najmniej kilka kluczowych elementów:

1. Kalkulację kosztów z podziałem na kategorie Pokaż zamawiającemu, jak dokładnie wygląda struktura Twojej ceny. Wyodrębnij koszty materiałów, pracy, podwykonawstwa, koszty pośrednie i założony zysk. Im bardziej szczegółowa kalkulacja, tym lepiej.

2. Dowody na wyjątkowe warunki wykonania zamówienia Jeśli masz własny sprzęt (i nie musisz go wynajmować), własne magazyny, autorskie oprogramowanie albo bardzo efektywny proces produkcyjny – wyjaśnij to i udokumentuj. To są właśnie te „wyjątkowe warunki”, które uzasadniają niższą cenę.

3. Oferty i umowy z podwykonawcami Jeśli część prac zlecasz podwykonawcom, dołącz ich oferty cenowe lub zawarte umowy. To twarde dowody na realne koszty.

4. Potwierdzenie zgodności z przepisami prawa pracy Zamawiający zawsze sprawdzi, czy nie łamiesz prawa pracowniczego. Pokaż, że Twoje stawki dla pracowników są zgodne z minimalnymi wymaganiami na 2026 rok.

5. Informacje o pomocy publicznej (jeśli dotyczy) Jeśli korzystasz z dotacji, ulg lub zwolnień podatkowych, powinieneś to ujawnić. Zatajenie takich informacji może być traktowane jako próba wprowadzenia zamawiającego w błąd.

Ważna zasada: ciężar dowodu leży po Twojej stronie

To nie zamawiający musi udowodnić, że Twoja cena jest rażąco niska. To Ty musisz udowodnić, że jest realna i wykonalna. Pamiętaj o tym, konstruując wyjaśnienia. Każde twierdzenie popieraj dokumentem – fakturą, ofertą, umową, cennikiem dostawcy, wyciągiem z ksiąg rachunkowych.

Rażąco niska cena a umowy ramowe w 2026 roku

Umowy ramowe – specyficzny przypadek

Umowy ramowe to szczególny instrument w zamówieniach publicznych, który pozwala zamawiającym z góry ustalić warunki (w tym cenowe) z jednym lub kilkoma wykonawcami, a następnie udzielać zamówień wykonawczych bez pełnego postępowania przetargowego. Dla firm oznacza to potencjalnie długoterminową, stabilną współpracę.

Jednak w kontekście rażąco niskiej ceny umowy ramowe stwarzają pewną pułapkę. Pojawia się pytanie: na jakim etapie badać cenę – przy zawieraniu umowy ramowej, przy udzielaniu zamówień wykonawczych, czy może na obu etapach?

Jak to działa w praktyce w 2026 roku?

Aktualna praktyka i orzecznictwo Krajowej Izby Odwoławczej wskazują na następujące zasady:

  • Przy zawarciu umowy ramowej: zamawiający powinien wstępnie ocenić, czy ceny zaproponowane przez wykonawców są realne. Jeśli na tym etapie cena budzi poważne wątpliwości, powinien wezwać do wyjaśnień.

  • Przy udzielaniu zamówień wykonawczych (miniprzetargach): zamawiający ponownie może i powinien ocenić cenę w kontekście konkretnego zamówienia – bo realia rynkowe mogą się zmienić między zawarciem umowy ramowej a realizacją zamówienia. W 2026 roku, przy wciąż odczuwalnych zmianach cen materiałów budowlanych i energii, ten aspekt jest szczególnie istotny.

Praktyczna rada: jeśli jesteś stroną umowy ramowej zawartej np. w 2024 lub 2025 roku, a warunki rynkowe znacząco się zmieniły (wzrosły koszty pracy, materiałów, energii), masz prawo zwrócić się do zamawiającego z wnioskiem o zmianę warunków cenowych. Długoterminowe umowy ramowe powinny zawierać klauzule waloryzacyjne – jeśli Twoja ich nie zawiera, skonsultuj się z prawnikiem specjalizującym się w zamówieniach publicznych.

Najczęstsze błędy wykonawców

Po latach obserwacji rynku zamówień publicznych można wskazać kilka błędów, które wykonawcy popełniają najczęściej – i które skutkują odrzuceniem oferty lub przegraną przed KIO:

Błąd 1: Ogólnikowe wyjaśnienia bez dokumentów „Nasza firma jest efektywna i ma niskie koszty” to nie jest wyjaśnienie. Zamawiający oczekuje konkretnych liczb i dokumentów. Bez tego odrzuci ofertę.

Błąd 2: Pomijanie kosztów pracy Niektórzy wykonawcy w kalkulacjach celowo zaniżają koszty pracy, licząc na to, że zamawiający tego nie sprawdzi. To poważny błąd – i prawny (naruszenie przepisów o minimalnym wynagrodzeniu), i wizerunkowy.

Błąd 3: Składanie wyjaśnień w ostatniej chwili Wyjaśnienia złożone w ostatnim dniu terminu, napisane naprędce, są często niekompletne. Wyjaśnienia trzeba pisać spokojnie, z dostępem do pełnej dokumentacji finansowej.

Błąd 4: Brak konsultacji z księgowym lub doradcą Wyjaśnienia dotyczące ceny to dokument finansowo-prawny. Wielu przedsiębiorców pisze go samodzielnie, bez konsultacji ze specjalistą – i popełnia błędy, które kosztują ich zamówienie.

Błąd 5: Nieuwzględnianie zmian kosztów w czasie Szczególnie przy wieloletnich zamówieniach: jeśli wyceniasz projekt na 3 lata i nie uwzględniasz przewidywanego wzrostu kosztów pracy i materiałów, możesz skończyć z umową, na której tracisz. Nawet jeśli zamawiający Twojej oferty nie odrzuci, Ty sam możesz wpaść w kłopoty finansowe.

Podsumowanie praktyczne

Rażąco niska cena to temat, który w 2026 roku nabiera szczególnego znaczenia. Rosnące koszty pracy, energia, materiały – to wszystko sprawia, że wycena zamówień publicznych staje się coraz trudniejsza. Zamawiający są też

Tagi:

Porady

Gotowy zastosować tę wiedzę w praktyce?

System Mobilna Faktura automatyzuje wszystko co przeczytałeś w tym artykule. Wypróbuj za darmo - bez karty kredytowej, bez zobowiązań.

Załóż darmowe konto →