Zwolnienie lekarskie a praca 2026 - prawa pracownika

Źródło: Zulfugar Karimov na Unsplash

Spis treści

• Problem pracowania podczas choroby
• Prawne aspekty zwolnienia lekarskiego
• Konsekwencje dla pracodawcy
• Jak pracodawca może wspierać pracowników
• FAQ

---

Problem pracowania podczas choroby

W 2026 roku zjawisko pracowania podczas zwolnienia lekarskiego nadal dotyka polskich przedsiębiorstw, szczególnie kobiety rzadziej decydują się na pełny odpoczynek podczas choroby. Jako przedsiębiorca powinieneś rozumieć nie tylko prawne, ale także praktyczne aspekty tej sytuacji.

Statystyki pokazują, że ponad 60% kobiet kontynuuje pracę pomimo posiadania zwolnienia lekarskiego. To zjawisko nazywane “presenteeism” może mieć poważne konsekwencje zarówno dla zdrowia pracowników, jak i dla prowadzonej przez Ciebie firmy.

Główne przyczyny pracowania podczas choroby

Pracownicy często decydują się na kontynuowanie pracy podczas zwolnienia z kilku powodów:

• Presja finansowa - zasiłek chorobowy wynosi 80% wynagrodzenia od 31. dnia choroby, a przez pierwsze 30 dni pracodawca wypłaca 80% podstawy wymiaru
• Lęk o stanowisko pracy - obawa przed negatywną oceną ze strony przełożonych
• Nadmierna odpowiedzialność - poczucie, że nikt nie zastąpi ich w wykonywanych obowiązkach
• Kultura organizacyjna - środowisko pracy, które nie promuje dbania o zdrowie

Ryzyka dla przedsiębiorstwa

Praca chorych pracowników może negatywnie wpływać na Twoją firmę:

• Spadek produktywności i jakości wykonywanych zadań
• Ryzyko zarażenia innych członków zespołu
• Przedłużanie się okresu choroby pracownika
• Potencjalne konsekwencje prawne i kontrole ZUS

Prawne aspekty zwolnienia lekarskiego

Jako pracodawca musisz znać aktualne przepisy dotyczące zwolnień lekarskich obowiązujące w 2026 roku. Kodeks pracy jasno reguluje tę kwestię, a nieprzestrzeganie przepisów może skutkować poważnymi konsekwencjami.

Obowiązki pracownika na zwolnieniu

Pracownik przebywający na zwolnieniu lekarskim ma określone obowiązki:

Zakaz wykonywania pracy - podczas zwolnienia lekarskiego pracownik nie może wykonywać jakiejkolwiek pracy zarobkowej, zarówno u swojego pracodawcy, jak i gdzie indziej.

Przestrzeganie zaleceń lekarskich - pracownik powinien stosować się do wskazań medycznych i nie podejmować działań, które mogłyby przedłużyć proces leczenia.

Informowanie o zmianach - obowiązek niezwłocznego poinformowania pracodawcy o przedłużeniu lub skróceniu okresu zwolnienia.

Uprawnienia pracodawcy

Jako pracodawca masz prawo do:

Kontroli właściwego wykorzystania zwolnienia - możesz zlecić kontrolę lekarzowi orzecznikowi ZUS w przypadku uzasadnionych wątpliwości.

Żądania dokumentacji medycznej - w określonych przypadkach możesz wystąpić o dodatkowe zaświadczenia lekarskie.

Monitorowania obecności - masz prawo sprawdzić, czy pracownik przebywa w miejscu wskazanym jako adres leczenia.

Wysokość zasiłków chorobowych w 2026 roku

Aktualne stawki zasiłków w 2026 roku:

• Pierwsze 30 dni - wynagrodzenie chorobowe w wysokości 80% podstawy wymiaru wypłacane przez pracodawcę
• Od 31. dnia - zasiłek chorobowy z ZUS w wysokości 80% podstawy wymiaru
• Maksymalna podstawa wymiaru - obecnie wynosi 144 480 zł rocznie (12 040 zł miesięcznie)

Konsekwencje dla pracodawcy

Jeśli Twój pracownik pracuje podczas zwolnienia lekarskiego, możesz ponieść określone konsekwencje prawne i finansowe. Ważne jest, abyś rozumiał swoje obowiązki i potencjalne ryzyko.

Możliwe konsekwencje prawne

Odpowiedzialność za naruszenie przepisów BHP - jeśli świadomie pozwalasz choremu pracownikowi na pracę, możesz zostać pociągnięty do odpowiedzialności za naruszenie przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy.

Kary finansowe - Państwowa Inspekcja Pracy może nałożyć mandaty w wysokości do 2000 zł lub skierować sprawę do sądu.

Zwrot nienależnie pobranych świadczeń - ZUS może żądać zwrotu wypłaconego wynagrodzenia chorobowego, jeśli pracownik naruszył warunki zwolnienia.

Jak chronić się przed konsekwencjami

Aby uniknąć problemów prawnych:

• Edukuj pracowników o przepisach dotyczących zwolnień lekarskich
• Nie naciskaj na pracowników, aby pracowali podczas choroby
• Dokumentuj wszystkie sytuacje związane ze zwolnieniami
• Reaguj na informacje o naruszaniu warunków zwolnienia

Wdrażanie właściwych procedur

Stwórz jasne procedury w firmie:

1. Regulamin pracy powinien zawierać jasne zapisy o zwolnieniach lekarskich
2. Szkolenia dla menedżerów na temat właściwego postępowania z chorymi pracownikami
3. System zastępstw umożliwiający sprawne przejęcie obowiązków nieobecnego pracownika
4. Kanały komunikacji pozwalające na kontakt z pracownikami na zwolnieniu w sprawach pilnych

Jak pracodawca może wspierać pracowników

Budowanie kultury organizacyjnej, która wspiera dbanie o zdrowie, to inwestycja w długoterminową efektywność Twojej firmy. Istnieje wiele sposobów, aby zachęcić pracowników do odpowiedniego korzystania ze zwolnień lekarskich.

Tworzenie kultury zdrowia w organizacji

Liderowanie przez przykład - jako pracodawca pokaż, że sam szanujesz potrzebę regeneracji i nie pracujesz podczas choroby.

Komunikacja wartości - regularnie podkreślaj, że zdrowie pracowników jest priorytetem firmy.

Elastyczność - wprowadź możliwość pracy zdalnej dla pracowników w fazie rekonwalescencji, gdy lekarz wyrazi na to zgodę.

Dodatkowe świadczenia wspierające zdrowie

Rozważ wprowadzenie benefitów zdrowotnych:

• Pakiety medyczne - prywatna opieka zdrowotna skracająca czas oczekiwania na badania
• Dni wellness - dodatkowe dni wolne na profilaktykę zdrowotną
• Dofinansowanie rehabilitacji - wsparcie w powrocie do zdrowia po chorobie
• Szczepienia firmowe - profilaktyka chorób sezonowych

Efektywny system zastępstw

Kluczem do zmniejszenia presji na chorych pracowników jest sprawny system zastępstw:

Krzyżowe szkolenia - pracownicy powinni znać podstawy pracy swoich współpracowników.

Dokumentacja procesów - jasne instrukcje umożliwiające przejęcie obowiązków przez inne osoby.

Zespołowe podejście - promowanie współpracy zamiast indywidualizmu w wykonywaniu zadań.

Planowanie zasobów - utrzymywanie rezerwy kadrowej na przypadek nieobecności kluczowych pracowników.

Monitorowanie sytuacji i reagowanie

Regularnie analizuj dane dotyczące zwolnień w firmie:

• Częstotliwość i długość zwolnień w poszczególnych działach
• Sezonowość zachorowań
• Korelację między obciążeniem pracą a liczbą zwolnień
• Efektywność wprowadzonych rozwiązań prozdrowotnych

Na podstawie tych analiz możesz wprowadzać targeted działania poprawiające sytuację zdrowotną w zespole.

FAQ

Czy pracownik może pracować podczas zwolnienia lekarskiego?

Nie, pracownik na zwolnieniu lekarskim nie może wykonywać jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Naruszenie tego zakazu może skutkować utratą prawa do wynagrodzenia chorobowego i zasiłku chorobowego.

Co jeśli dowiem się, że pracownik pracuje podczas zwolnienia?

Powinieneś natychmiast przerwać tę sytuację i udokumentować ją. Skonsultuj się z działem HR lub prawnikiem firmy. Możesz być zobowiązany do poinformowania ZUS o naruszeniu warunków zwolnienia.

Czy mogę kontrolować, co robi pracownik na zwolnieniu?

Masz prawo zlecić kontrolę lekarzowi orzecznikowi ZUS, jeśli masz uzasadnione wątpliwości co do właściwego wykorzystania zwolnienia. Nie możesz jednak samodzielnie ingerować w prywatność pracownika.

Jak długo muszę wypłacać wynagrodzenie chorobowe?

Jako pracodawca wypłacasz wynagrodzenie chorobowe przez pierwsze 30 dni niezdolności do pracy w roku kalendarzowym. Po tym okresie świadczenie przejmuje ZUS w formie zasiłku chorobowego.

Czy pracownik może pracować zdalnie podczas zwolnienia?

Nie, zwolnienie lekarskie oznacza całkowitą niezdolność do pracy, niezależnie od jej formy. Praca zdalna również jest zabroniona podczas L4, chyba że lekarz wyda odrębne zaświadczenie o możliwości wykonywania określonych czynności.