Pracownicy w biurze podczas upałów Źródło: Đào Việt Hoàng na Unsplash

Spis treści

Upał jako problem prawny i kadrowy
Siła wyższa – kiedy upał nią jest?
Obowiązki pracodawcy podczas upałów w 2026 roku
Praktyczne kroki dla przedsiębiorców
FAQ

Upał jako problem prawny i kadrowy

Lato 2026 roku przynosi kolejne fale ekstremalnych upałów. Dla wielu przedsiębiorców zatrudniających pracowników – szczególnie tych pracujących fizycznie, w magazynach, na budowach czy w słabo klimatyzowanych biurach – temperatura powietrza przestaje być tylko kwestią komfortu. Staje się realnym problemem prawnym, kadrowym i finansowym.

Pytanie, które zadaje sobie coraz więcej pracodawców i pracowników brzmi: czy upał może być powodem do zwolnienia od pracy? A jeśli tak – kto za to płaci, kto decyduje i jakie przepisy w ogóle regulują tę kwestię?

W tym artykule rozkładamy temat na czynniki pierwsze. Bez prawniczego żargonu, za to z konkretnymi wskazówkami, które możesz wdrożyć w swojej firmie już dziś.

Temperatura w miejscu pracy – co mówią przepisy

Polskie prawo pracy nie wskazuje wprost maksymalnej temperatury, przy której pracownik ma prawo opuścić stanowisko pracy. Jednak przepisy BHP – a konkretnie rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy – określają minimalne standardy dotyczące warunków termicznych.

Zgodnie z obowiązującymi regulacjami:

W pomieszczeniach pracy temperatura nie powinna być niższa niż 14°C (dla pracy fizycznej) lub 18°C (dla pracy siedzącej, biurowej).
Przepisy nie określają górnej granicy temperatury dla pracy w pomieszczeniach – ale nakładają na pracodawcę obowiązek zapewnienia odpowiednich warunków.
Dla pracowników młodocianych (do 18. roku życia) oraz kobiet w ciąży istnieją dodatkowe, bardziej restrykcyjne regulacje.

Co to oznacza w praktyce? Że pracodawca nie może po prostu wzruszyć ramionami, gdy termometr pokazuje 38°C. Ma obowiązek działać.

Praca na zewnątrz – szczególna sytuacja

Osobną kategorią są pracownicy wykonujący obowiązki na zewnątrz: budowlańcy, ochroniarze, pracownicy ogrodnictwa, kurierzy czy pracownicy gastronomii obsługujący ogródki. W ich przypadku pracodawca ma obowiązek dostosowania organizacji pracy do warunków atmosferycznych – w tym ekstremalnych upałów.

Brak działań ze strony pracodawcy może skutkować nie tylko roszczeniami pracowniczymi, ale też poważnymi konsekwencjami ze strony Państwowej Inspekcji Pracy (PIP).

Siła wyższa – kiedy upał nią jest?

Pojęcie „siły wyższej” w prawie pracy pojawia się w kontekście zwolnienia od pracy w sytuacjach nagłych, nieprzewidzianych i niezależnych od pracownika. W 2023 roku do Kodeksu pracy wprowadzono przepisy umożliwiające pracownikowi skorzystanie z 2 dni (lub 16 godzin) zwolnienia od pracy z powodu siły wyższej w roku kalendarzowym.

W 2026 roku przepisy te nadal obowiązują i warto rozumieć je dobrze – zarówno jako pracodawca, jak i pracownik.

Czym jest siła wyższa w rozumieniu Kodeksu pracy?

Siła wyższa w kontekście prawa pracy to zdarzenie:

nagłe – pracownik nie mógł go przewidzieć,
pilne – wymagające natychmiastowego działania pracownika,
dotyczące rodziny lub bliskich – np. choroba dziecka, wypadek bliskiej osoby.

Kluczowe słowo to „pilność”. Zwolnienie z powodu siły wyższej nie jest urlopem na żądanie – pracownik musi wykazać, że jego obecność w domu lub innym miejscu była natychmiast niezbędna.

Czy sam upał to siła wyższa?

Tu dochodzimy do sedna. Sam fakt, że na zewnątrz jest bardzo gorąco, nie stanowi siły wyższej w rozumieniu Kodeksu pracy. Pracownik nie może po prostu oznajmić, że dziś nie przyjdzie do pracy, bo jest 35°C.

Jednak sytuacja może wyglądać inaczej, gdy:

Dziecko pracownika zachorowało na udar cieplny i wymaga opieki – to może być siła wyższa.
Doszło do awarii klimatyzacji w mieszkaniu starszego rodzica i jego życie jest zagrożone – to może być siła wyższa.
Sam pracownik doznał udaru cieplnego w drodze do pracy – to raczej podstawa do zwolnienia lekarskiego niż siły wyższej.

Granica jest cienka i zawsze zależy od konkretnych okoliczności. Jako pracodawca masz prawo poprosić pracownika o wyjaśnienie sytuacji – nie możesz jednak żądać dokumentów (np. zaświadczenia lekarskiego) jako warunku udzielenia tego zwolnienia.

Ważne: Za czas zwolnienia z powodu siły wyższej pracownik otrzymuje 50% wynagrodzenia. Nie jest to dla niego dzień bezpłatny, ale też nie zarabia pełnej stawki.

Obowiązki pracodawcy podczas upałów w 2026 roku

Niezależnie od tego, czy pracownik powołuje się na siłę wyższą, czy nie – jako pracodawca masz konkretne obowiązki w czasie upałów. Ich niedopełnienie może być podstawą do kontroli PIP, a nawet mandatu lub postępowania wykroczeniowego.

Obowiązek zapewnienia napojów chłodzących

To jeden z nielicznych obowiązków, który przepisy BHP formułują bardzo wyraźnie. Pracodawca musi zapewnić napoje chłodzące pracownikom wykonującym pracę:

w warunkach gorącego mikroklimatu (np. huty, piekarnie, kuchnie przemysłowe),
na zewnątrz, gdy temperatura przekracza 25°C,
w pomieszczeniach, gdy temperatura przekracza 28°C.

Napoje muszą być dostępne bezpłatnie i w ilości zaspokajającej potrzeby pracownika. Nie chodzi tu o symboliczną butelkę wody raz dziennie – pracodawca powinien zapewnić stały dostęp do nawodnienia przez cały dzień pracy.

Co może liczyć się jako napój chłodzący? Woda, napoje izotoniczne, herbata – ważne, żeby były dostępne w temperaturze odpowiedniej do warunków (chłodne w gorący dzień).

Organizacja pracy w czasie upałów

Zapewnienie wody to minimum. Pracodawca powinien też rozważyć:

Zmianę godzin pracy – przesunięcie ciężkich prac fizycznych na wczesne godziny poranne, gdy temperatura jest niższa.
Częstsze przerwy – pracownicy fizyczni pracujący w wysokiej temperaturze powinni mieć możliwość odpoczynku w chłodnym miejscu.
Zapewnienie ochrony przed słońcem – namioty, zadaszenia, odzież ochronna z filtrem UV dla pracowników na zewnątrz.
Klimatyzację lub wentylację – jeśli w pomieszczeniu temperatura regularnie przekracza 28°C, pracodawca powinien zadbać o obniżenie jej do bezpiecznego poziomu.
Ograniczenie pracy w pełnym słońcu w godzinach 11:00–15:00, gdy nasłonecznienie jest najintensywniejsze.

Pracownicy wymagający szczególnej opieki

Pewne grupy pracowników są szczególnie narażone na skutki upałów. Pracodawca powinien im poświęcić dodatkową uwagę:

Kobiety w ciąży – nie powinny pracować w temperaturze powyżej 30°C (praca lekka) lub 26°C (praca umiarkowana).
Pracownicy młodociani – mają zakaz pracy w temperaturze powyżej 30°C w pomieszczeniach i 28°C na zewnątrz.
Osoby starsze i przewlekle chore – mimo braku odrębnych przepisów, pracodawca powinien zadbać o ich komfort i bezpieczeństwo w ramach ogólnych obowiązków BHP.

Praktyczne kroki dla przedsiębiorców

Wiedza o przepisach to jedno. Ale co konkretnie powinieneś zrobić jako właściciel firmy lub menedżer, gdy meteorolodzy zapowiadają tydzień z temperaturami przekraczającymi 35°C?

Krok 1: Przejrzyj regulamin pracy lub wewnętrzne procedury BHP Sprawdź, czy Twoja firma ma jasno opisane zasady postępowania w czasie upałów. Jeśli nie – warto to uregulować. Nawet krótki dokument wewnętrzny eliminuje nieporozumienia.

Krok 2: Zorganizuj dostawę napojów z wyprzedzeniem Nie czekaj, aż pracownik zgłosi, że nie ma wody. Zamów napoje wcześniej – to drobny koszt w porównaniu z konsekwencjami kontroli PIP lub wypadku przy pracy.

Krok 3: Poinformuj pracowników o ich prawach i obowiązkach Pracownicy powinni wiedzieć, że mają prawo zgłosić pracodawcy nieodpowiednie warunki pracy. To nie jest roszczeniowość – to wymóg zdrowego środowiska pracy.

Krok 4: Ustal jasną procedurę dla zgłoszeń „siły wyższej” Pracownicy powinni wiedzieć, do kogo się zgłaszają, w jaki sposób i co muszą wyjaśnić. Brak procedury to chaos i potencjalne konflikty.

Krok 5: Dokumentuj działania BHP Jeśli zorganizowałeś dodatkowe przerwy, zakupiłeś wentylatory, dostarczyłeś napoje – zachowaj dowody (faktury, notatki służbowe). To Twoja ochrona w razie kontroli.

Krok 6: Rozważ przeniesienie pracy zdalnej w czasie ekstremalnych upałów Jeśli charakter pracy na to pozwala – praca zdalna w upalne dni to rozwiązanie korzystne dla obu stron. Pracownik jest wydajniejszy, pracodawca unika ryzyka BHP.

FAQ

Czy pracownik może odmówić pracy z powodu zbyt wysokiej temperatury?

Tak, ale tylko w ściśle określonych okolicznościach. Pracownik ma prawo powstrzymać się od wykonywania pracy, jeśli warunki stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla jego życia lub zdrowia – i niezwłocznie powinien poinformować o tym przełożonego. Sam dyskomfort termiczny (np. 30°C w biurze) to zazwyczaj niewystarczająca podstawa. Zagrożenie musi być realne i bezpośrednie.

Ile wynosi wynagrodzenie za dzień zwolnienia z powodu siły wyższej?

Zgodnie z przepisami obowiązującymi w 2026 roku, pracownik za czas zwolnienia z powodu siły wyższej zachowuje prawo do 50% wynagrodzenia. Wynagrodzenie to oblicza się jak wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy.

Ile dni zwolnienia z powodu siły wyższej przysługuje pracownikowi w 2026 roku?

Pracownikowi przysługują 2 dni lub 16 godzin zwolnienia od pracy z powodu siły wyższej w ciągu roku kalendarzowego. O tym, czy korzysta z dni czy z godzin, decyduje sam pracownik – informuje o tym pracodawcę przy pierwszym wniosku w danym roku.

Co grozi pracodawcy za niezapewnienie napojów w upalne dni?

Niezapewnienie napojów pracownikom w warunkach wymag

Upał w pracy 2026: obowiązki pracodawcy i siła wyższa